Từ khoảng năm 2015 đến năm 2017, cộng đồng Bitcoin trải qua cuộc tranh cãi lớn nhất trong lịch sử của nó, xoay quanh một câu hỏi tưởng đơn giản: có nên tăng giới hạn kích thước khối hay không. Một phía muốn khối lớn hơn để chuỗi chính chứa được nhiều giao dịch, phí rẻ hơn, Bitcoin dùng được như tiền điện tử hằng ngày. Phía kia muốn giữ khối nhỏ để nút đầy đủ dễ chạy, mạng lưới phi tập trung, và mở rộng ở các lớp phía trên. Cuộc tranh cãi kết thúc bằng việc kích hoạt SegWit và một chuỗi tách ra vào tháng 8 năm 2017.
Bài viết trình bày lập luận của cả hai phía một cách công bằng, giải thích vì sao khó đạt đồng thuận, và rút ra bài học về việc ai thật sự quyết định luật Bitcoin. Chúng tôi không nêu tên các chuỗi tách ra, vì mục đích là hiểu quá trình, không phải quảng bá một tài sản nào.
Giới hạn một megabyte từ đâu ra
Năm 2010, người tạo ra Bitcoin thêm vào mã nguồn giới hạn kích thước khối một megabyte. Mục đích được hiểu là chống tấn công từ chối dịch vụ: khi phí giao dịch gần như bằng không, kẻ xấu có thể nhồi khối khổng lồ làm tắc mạng.
Lúc đó, khối thực tế chỉ dùng một phần rất nhỏ của giới hạn. Nhiều người coi đây là biện pháp tạm thời, sẽ được nâng lên khi cần.
Đến khoảng năm 2015, khối bắt đầu đầy. Giao dịch phải chờ lâu hơn, phí tăng lên, nhất là vào những lúc mạng đông. Câu hỏi nâng giới hạn trở nên cấp bách.
Nâng giới hạn kích thước khối là thay đổi nới luật, nghĩa là khối lớn hơn sẽ bị nút cũ từ chối. Đây là chia tách cứng, đòi hỏi gần như mọi nút cập nhật cùng lúc, nếu không mạng sẽ tách làm hai.
Lập luận của phía khối lớn
Phía muốn tăng kích thước khối cho rằng sách trắng mô tả Bitcoin là hệ thống tiền điện tử ngang hàng, và để làm được điều đó, chuỗi chính phải chứa được nhiều giao dịch với phí thấp.
Họ lập luận rằng phần cứng và băng thông ngày càng rẻ, nên khối lớn hơn không làm khó việc chạy nút nhiều như phía kia lo ngại.
Họ cũng cho rằng phí cao sẽ đẩy người dùng sang các hệ thống khác, làm Bitcoin mất vị thế. Với họ, các giải pháp lớp hai còn chưa sẵn sàng, không nên bắt người dùng chờ.
Một số doanh nghiệp và nhóm đào lớn ủng hộ phía này, vì khối lớn đồng nghĩa với nhiều giao dịch, nhiều phí tổng cộng hơn trong ngắn hạn.
Lập luận của phía khối nhỏ
Phía muốn giữ khối nhỏ cho rằng giá trị cốt lõi của Bitcoin là phi tập trung và khả năng mỗi người tự kiểm chứng. Nếu khối quá lớn, chỉ những tổ chức có tài nguyên mạnh mới chạy được nút đầy đủ, và người dùng phải tin vào họ.
Họ lo ngại rằng chia tách cứng gây tách mạng, và mở ra tiền lệ thay đổi luật đồng thuận dưới áp lực, kể cả những luật quan trọng như tổng cung.
Họ ủng hộ SegWit như cách tăng dung lượng vừa phải mà vẫn tương thích ngược, đồng thời sửa biến dạng giao dịch để mở đường cho Lightning và các lớp mở rộng khác.
Phần lớn nhà phát triển phần mềm Bitcoin chính và nhiều người chạy nút cá nhân nghiêng về phía này.
Những đề xuất và thoả hiệp thất bại
Trong hai năm, nhiều đề xuất được đưa ra: tăng lên hai megabyte, tăng dần theo lịch, để thợ đào tự bầu chọn giới hạn. Một số phần mềm thay thế được phát hành, mời người dùng chuyển sang.
Có những cuộc họp giữa doanh nghiệp, thợ đào và một số nhà phát triển, đưa ra thoả thuận kết hợp SegWit với tăng kích thước khối. Nhưng thoả thuận thiếu sự ủng hộ của người chạy nút và nhà phát triển chính.
Song song, một phong trào người dùng đe doạ chạy nút từ chối khối không báo hiệu SegWit từ một mốc thời gian, gây áp lực ngược lên thợ đào.
Cuối cùng, SegWit được kích hoạt vào tháng 8 năm 2017. Phần tăng kích thước khối trong thoả thuận bị huỷ vào cuối năm đó vì thiếu ủng hộ.
Chuỗi tách ra năm 2017
Ngày 1 tháng 8 năm 2017, một nhóm ủng hộ khối lớn thực hiện chia tách cứng, tạo ra một chuỗi mới với giới hạn khối lớn hơn, không có SegWit. Chuỗi mới chia sẻ toàn bộ lịch sử với Bitcoin đến thời điểm tách, sau đó đi riêng.
Ai có bitcoin trước thời điểm tách thì về kỹ thuật có lượng tương ứng trên chuỗi mới. Điều này dẫn đến nhiều trò lừa: phần mềm giả hứa giúp nhận tài sản trên chuỗi mới, yêu cầu nhập cụm từ khôi phục.
Về sau còn nhiều chuỗi tách khác, một số chỉ là chiêu trò để phát hành tài sản mới mang tên Bitcoin. Phần lớn không còn hoạt động đáng kể.
Mạng lưới giữ khối nguyên thuỷ, luật SegWit và được đa số nút, nhà phát triển, người dùng công nhận vẫn là Bitcoin.
Bài học từ cuộc tranh cãi
Không ai một mình quyết định luật Thợ đào, nhà phát triển, người chạy nút, doanh nghiệp và người dùng đều có vai trò.
Nút đầy đủ có tiếng nói thật Người chạy nút quyết định khối nào hợp lệ với họ, bất kể thợ đào sản xuất gì.
Chia tách cứng rất khó Nếu không gần như toàn bộ đồng ý, kết quả là hai chuỗi.
Chia tách mềm an toàn hơn Tương thích ngược, nút cũ vẫn theo được chuỗi.
Thoả thuận hậu trường không đủ Thoả thuận giữa một số doanh nghiệp và thợ đào không thay được đồng thuận rộng.
Tên gọi không tạo ra Bitcoin Một chuỗi tách mang chữ Bitcoin không phải là Bitcoin.
Lừa đảo theo sau mỗi lần tách Phần mềm giả xin cụm từ khôi phục để nhận tài sản trên chuỗi mới.
Đánh đổi là có thật Khối lớn tăng thông lượng nhưng làm nút khó chạy hơn; khối nhỏ giữ phi tập trung nhưng phí có thể cao.
Mở rộng nhiều lớp Bitcoin chọn hướng giữ chuỗi chính bảo thủ, mở rộng ở lớp hai.
Tranh cãi để lại vết Cộng đồng chia rẽ, nhiều người rời đi, niềm tin bị tổn thương.
Quy trình chậm là có chủ đích Thay đổi đồng thuận cần thời gian để tránh sai lầm không đảo ngược được.
Không có bên thắng tuyệt đối Cả hai phía đều có điểm hợp lý; thị trường và người dùng tự chọn.
Vì sao điều này quan trọng với người tìm hiểu
Cuộc tranh cãi kích thước khối cho thấy Bitcoin không được quản lý bởi một tổ chức. Luật thay đổi được, nhưng chỉ qua quá trình đồng thuận xã hội rất khó khăn.
Nó cũng cho thấy những lời quảng cáo về chuỗi Bitcoin mới, phiên bản cải tiến, cần được nhìn tỉnh táo. Đã có rất nhiều chuỗi như vậy, và phần lớn đã lụi tàn.
Quan trọng nhất, mỗi lần có chia tách, kẻ gian lại xuất hiện. Không bao giờ nhập cụm từ khôi phục vào phần mềm lạ để nhận tài sản trên chuỗi mới.
Như mọi bài lịch sử trên trang, mục đích là hiểu, không phải chọn phe hay gợi ý đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao có giới hạn kích thước khối 1 MB?
Được thêm năm 2010 để chống tấn công nhồi khối khổng lồ khi phí gần như bằng không, ban đầu được coi là biện pháp tạm.
Tranh cãi kích thước khối kết thúc thế nào?
SegWit được kích hoạt tháng 8 năm 2017, và một nhóm ủng hộ khối lớn tách ra thành chuỗi riêng ngày 1 tháng 8 năm 2017.
Chuỗi tách ra có phải là Bitcoin không?
Không. Mạng lưới được đa số nút, nhà phát triển và người dùng công nhận, giữ luật SegWit, vẫn là Bitcoin.
Ai quyết định luật Bitcoin?
Không ai một mình. Đó là sự tương tác giữa nhà phát triển, người chạy nút, thợ đào, doanh nghiệp và người dùng.
Có nên nhập cụm từ khôi phục để nhận tài sản trên chuỗi tách?
Không. Đây là kịch bản lừa đảo phổ biến sau mỗi lần chia tách.
