Khối nguyên thuỷ của Bitcoin, tiếng Anh là genesis block, được tạo ngày 3 tháng 1 năm 2009. Đây là khối số không, khối duy nhất không có khối trước nó, và mọi khối Bitcoin từ đó đến nay đều nối ngược về nó. Giao dịch coinbase của khối này chứa một dòng chữ trích tít một tờ báo Anh cùng ngày về việc bộ trưởng tài chính cân nhắc gói cứu trợ thứ hai cho các ngân hàng. Năm mươi bitcoin phần thưởng của khối này, vì cách mã nguồn được viết, không bao giờ chi tiêu được.
Bài viết mổ xẻ cấu trúc của khối nguyên thuỷ, giải thích vì sao nó đặc biệt, và ý nghĩa mà cộng đồng gán cho nó. Đây là bài lịch sử kỹ thuật.
Một khối không có khối trước
Mỗi khối Bitcoin có một tiêu đề tám mươi byte, gồm sáu trường: phiên bản, dấu vân tay của khối trước, gốc Merkle của các giao dịch, dấu thời gian, mục tiêu độ khó được mã hoá gọn, và nonce.
Với khối nguyên thuỷ, trường dấu vân tay khối trước toàn số không, vì không có khối nào trước nó. Đây là điểm khởi đầu của chuỗi.
Khối nguyên thuỷ không được nhận từ mạng lưới như các khối khác. Nó được viết cứng trong mã nguồn phần mềm Bitcoin. Mọi nút khi khởi động đều biết sẵn khối này, và dùng nó làm điểm neo để kiểm tra toàn bộ chuỗi.
Nếu ai đó đưa cho bạn một chuỗi bắt đầu từ khối nguyên thuỷ khác, phần mềm sẽ không coi đó là Bitcoin. Khối nguyên thuỷ là định danh của mạng lưới.
Dòng tít báo trong giao dịch coinbase
Giao dịch coinbase cho phép thợ đào đặt dữ liệu tuỳ ý vào một trường gọi là chữ ký coinbase. Trong khối nguyên thuỷ, trường này chứa một câu tiếng Anh trích tít trang nhất của tờ The Times ngày 3 tháng 1 năm 2009, nói về việc bộ trưởng tài chính Anh đứng trước gói cứu trợ thứ hai cho các ngân hàng.
Về kỹ thuật, dòng chữ này đóng vai trò bằng chứng thời gian: khối không thể được tạo trước ngày tờ báo phát hành. Đây là cách đơn giản để cho thấy không có khối nào được đào sẵn từ trước.
Về ý nghĩa, nhiều người đọc dòng chữ như một lời bình luận về hệ thống tài chính trong bối cảnh khủng hoảng 2008. Người tạo khối không giải thích ý định, nên đây là cách diễn giải của cộng đồng.
Dòng tít này trở thành một trong những chi tiết được nhắc nhiều nhất trong lịch sử Bitcoin, và là ví dụ cho thấy blockchain lưu giữ được dữ liệu vĩnh viễn.
Năm mươi bitcoin không chi tiêu được
Phần thưởng khối nguyên thuỷ là năm mươi bitcoin, trả cho một khoá công khai. Nhưng do cách mã nguồn ban đầu xử lý khối nguyên thuỷ, giao dịch coinbase của nó không được đưa vào cơ sở dữ liệu các đầu ra chưa chi tiêu. Kết quả là năm mươi bitcoin đó không bao giờ chi tiêu được.
Không ai biết chắc đây là cố ý hay vô tình. Dù thế nào, sửa điều này sẽ cần thay đổi luật đồng thuận, và không có lý do gì để làm vậy.
Theo thời gian, nhiều người đã gửi những lượng nhỏ bitcoin đến địa chỉ của khối nguyên thuỷ, như một cách tưởng niệm. Những lượng gửi sau này thì về lý thuyết chi tiêu được nếu ai có khoá bí mật tương ứng.
Chi tiết này nhắc rằng mã nguồn quy định thực tế của Bitcoin, kể cả những chỗ bất thường.
Sáu ngày sau và những khối đầu tiên
Khối số một được tạo ngày 9 tháng 1 năm 2009, cùng ngày phiên bản phần mềm Bitcoin đầu tiên được công bố. Khoảng cách sáu ngày giữa khối nguyên thuỷ và khối số một là chủ đề của nhiều đồn đoán, nhưng không có lời giải thích chính thức.
Trong những ngày đầu, chỉ có một vài người chạy phần mềm. Giao dịch Bitcoin đầu tiên giữa hai người diễn ra ở khối số 170, ngày 12 tháng 1 năm 2009, khi người tạo ra Bitcoin gửi mười bitcoin cho một nhà mật mã học đã quan tâm đến dự án.
Những khối đầu tiên chỉ chứa giao dịch coinbase, vì gần như không có ai chuyển cho ai. Mạng lưới chủ yếu chạy để thử nghiệm.
Độ khó những ngày đầu ở mức thấp nhất mà giao thức cho phép. Một máy tính cá nhân bình thường có thể đào ra khối.
Các trường trong tiêu đề khối nguyên thuỷ
Phiên bản Giá trị một, phiên bản tiêu đề đầu tiên của giao thức.
Dấu vân tay khối trước Toàn số không, vì không có khối trước.
Gốc Merkle Dấu vân tay của giao dịch duy nhất trong khối, giao dịch coinbase.
Dấu thời gian Ngày 3 tháng 1 năm 2009 theo giờ quốc tế.
Mục tiêu độ khó Mức dễ nhất mà giao thức cho phép.
Nonce Giá trị mà người tạo khối tìm được để dấu vân tay khối đạt mục tiêu.
Số giao dịch Một, chỉ có giao dịch coinbase.
Phần thưởng Năm mươi bitcoin, không chi tiêu được.
Dữ liệu coinbase Chứa dòng tít báo The Times cùng ngày.
Cách phân phối Viết cứng trong mã nguồn, không nhận từ mạng lưới.
Vai trò Điểm neo định danh mạng lưới; chuỗi khác khối nguyên thuỷ không phải Bitcoin.
Dấu vân tay khối Bắt đầu bằng nhiều chữ số không, thể hiện bằng chứng công việc đã được thực hiện.
Vì sao không ai làm giả được khối nguyên thuỷ
Một câu hỏi thường gặp: nếu khối nguyên thuỷ chỉ là một đoạn dữ liệu viết trong mã nguồn, thì ai đó có thể tạo một khối nguyên thuỷ khác và tự xưng là Bitcoin không. Về kỹ thuật, tạo một chuỗi mới từ một khối đầu tiên khác là việc rất dễ. Hàng nghìn dự án đã làm như vậy.
Nhưng chuỗi đó không phải là Bitcoin, vì mọi phần mềm nút Bitcoin đều so khối đầu tiên với dấu vân tay đã biết. Chuỗi nào không bắt đầu từ đúng khối đó sẽ bị coi là một mạng lưới khác, không liên quan.
Hơn nữa, giá trị an ninh của Bitcoin nằm ở tổng công việc tích luỹ trên chuỗi từ khối nguyên thuỷ đến nay. Một chuỗi mới, dù sao chép toàn bộ mã nguồn, bắt đầu từ con số không về công việc tích luỹ.
Đây là lý do những lời quảng cáo kiểu phiên bản mới của Bitcoin, Bitcoin thế hệ hai, hay chuỗi Bitcoin cải tiến cần được nhìn rất thận trọng. Dùng chữ Bitcoin trong tên gọi không làm cho một chuỗi khác trở thành Bitcoin.
Với người dùng, cách tự bảo vệ là chỉ dùng ví và dịch vụ hỗ trợ đúng mạng lưới Bitcoin, và không bao giờ nhập cụm từ khôi phục vào phần mềm lạ hứa hẹn nhận tài sản trên chuỗi mới.
Ý nghĩa của khối nguyên thuỷ hôm nay
Với kỹ thuật, khối nguyên thuỷ là điểm khởi đầu bất biến. Mọi nút, dù khởi động hôm nay hay mười năm sau, đều kiểm tra chuỗi từ điểm này, không cần tin ai cung cấp lịch sử.
Với cộng đồng, ngày 3 tháng 1 được nhắc lại như ngày sinh của mạng lưới. Dòng tít báo trở thành biểu tượng của bối cảnh ra đời.
Với người tìm hiểu, khối nguyên thuỷ là ví dụ rõ nhất về tính minh bạch: ai cũng có thể xem nội dung của nó, kiểm tra dấu vân tay, đọc dòng chữ, mà không cần xin phép ai.
Như mọi chi tiết lịch sử, nó giúp hiểu Bitcoin, không phải là lý do để mua hay bán.
Câu hỏi thường gặp
Khối nguyên thuỷ Bitcoin được tạo khi nào?
Ngày 3 tháng 1 năm 2009, là khối số không của chuỗi Bitcoin.
Dòng chữ trong khối nguyên thuỷ là gì?
Là câu trích tít trang nhất tờ The Times cùng ngày về gói cứu trợ thứ hai cho các ngân hàng Anh.
50 bitcoin trong khối nguyên thuỷ có chi tiêu được không?
Không. Do cách mã nguồn ban đầu xử lý, giao dịch coinbase này không được đưa vào tập đầu ra chưa chi tiêu.
Vì sao khối nguyên thuỷ được viết cứng trong phần mềm?
Vì nó là điểm neo định danh mạng lưới. Mọi nút dùng nó để kiểm tra toàn bộ chuỗi.
Giao dịch Bitcoin đầu tiên giữa hai người diễn ra khi nào?
Ở khối 170, ngày 12 tháng 1 năm 2009, khi 10 bitcoin được gửi cho một nhà mật mã học.
