Phần thưởng mà thợ đào nhận khi tìm được một khối gồm hai phần: trợ cấp khối, tức lượng bitcoin mới được tạo ra theo lịch cố định, và tổng phí của các giao dịch trong khối. Trợ cấp khối giảm một nửa sau mỗi 210.000 khối, sự kiện mà cộng đồng gọi là halving. Từ năm mươi bitcoin ban đầu, trợ cấp đã qua bốn lần halving, hiện ở mức 3,125 bitcoin mỗi khối kể từ năm 2024.
Bài viết giải thích cách phần thưởng được tính và kiểm tra, các lần halving đã qua, tác động đến thợ đào, và vì sao halving không nên được hiểu như tín hiệu giá. Đây là kiến thức về giao thức, không phải gợi ý đầu tư.
Trợ cấp khối và phí
Trợ cấp khối là phần bitcoin mới, chỉ sinh ra trong giao dịch coinbase. Phí là phần chênh lệch giữa đầu vào và đầu ra của mọi giao dịch trong khối, được thợ đào thu về cũng qua giao dịch coinbase.
Tổng đầu ra của giao dịch coinbase không được vượt quá trợ cấp cộng phí. Thợ đào có thể nhận ít hơn, phần không nhận coi như mất vĩnh viễn, nhưng không thể nhận nhiều hơn.
Trong những năm đầu, phí gần như bằng không, trợ cấp là toàn bộ phần thưởng. Theo thời gian, phí chiếm tỷ trọng thay đổi, có lúc đáng kể khi mạng đông, có lúc rất nhỏ khi mạng vắng.
Về lâu dài, khi trợ cấp tiến về không, phí sẽ là nguồn thu duy nhất của thợ đào.
Bitcoin trong giao dịch coinbase phải chờ một trăm khối mới được chi tiêu, đề phòng khối bị thay thế do tách nhánh.
Mọi nút đầy đủ kiểm tra giao dịch coinbase của từng khối, bảo đảm không ai nhận quá phần.
Công thức halving
Trợ cấp khối được tính theo chiều cao khối: lấy chiều cao chia cho 210.000, phần nguyên là số lần halving đã xảy ra. Trợ cấp bằng năm mươi bitcoin chia đôi chừng ấy lần.
Phép chia đôi được thực hiện trên số nguyên satoshi bằng phép dịch bit, nên làm tròn xuống. Đây là lý do tổng cung cuối cùng hơi thấp hơn hai mươi mốt triệu.
Sau khoảng ba mươi ba lần halving, trợ cấp sẽ nhỏ hơn một satoshi và trở thành không. Theo nhịp mười phút một khối, mốc này vào khoảng năm 2140.
Halving không phụ thuộc vào thời gian lịch mà phụ thuộc vào chiều cao khối. Vì khối không đều đặn tuyệt đối, ngày halving chỉ ước tính được, không chính xác từng ngày từ trước.
Mọi nút tự tính trợ cấp theo công thức này. Không có ai thông báo hay kích hoạt halving; nó tự xảy ra khi chuỗi đạt đúng chiều cao.
Sự tự động này là một ví dụ về việc luật nằm trong phần mềm, không trong quyết định của tổ chức nào.
Các lần halving đã qua
Lần halving đầu tiên diễn ra năm 2012, ở khối 210.000, trợ cấp giảm từ năm mươi xuống hai mươi lăm bitcoin.
Lần thứ hai năm 2016, ở khối 420.000, xuống mười hai phẩy năm. Lần thứ ba năm 2020, ở khối 630.000, xuống sáu phẩy hai mươi lăm.
Lần thứ tư năm 2024, ở khối 840.000, xuống 3,125 bitcoin. Lần tiếp theo dự kiến khi chuỗi đạt khối 1.050.000, khoảng năm 2028 theo nhịp hiện tại.
Mỗi lần halving đều được cộng đồng theo dõi và kỷ niệm như một cột mốc kỹ thuật.
Mỗi lần cũng đi kèm rất nhiều nội dung dự đoán giá trên mạng. Những dự đoán đó không có cơ sở chắc chắn, như chúng tôi giải thích ở phần sau.
Về kỹ thuật, mọi lần halving đều diễn ra suôn sẻ, không có sự cố nào ở tầng giao thức.
Tác động đến thợ đào
Halving cắt một nửa nguồn thu từ trợ cấp của thợ đào chỉ sau một khối. Với cùng chi phí điện và phần cứng, biên lợi nhuận của thợ đào bị thu hẹp mạnh.
Những thợ đào có chi phí cao, máy cũ, điện đắt có thể phải ngừng hoạt động. Hashrate có thể giảm tạm thời, và độ khó điều chỉnh giảm theo ở lần sau.
Ngành đào vì thế liên tục chịu áp lực tối ưu: máy hiệu quả hơn, điện rẻ hơn, quy mô lớn hơn. Áp lực này góp phần vào xu hướng tập trung hoá, chủ đề của bài sau.
Câu hỏi lớn về dài hạn là phí có đủ bù đắp cho trợ cấp giảm dần, để giữ an ninh mạng lưới, hay không. Đây là tranh luận mở.
Một số người đề xuất các cách khác để giữ an ninh, nhưng thay đổi lịch phát hành bị coi là điều cấm kỵ trong cộng đồng.
Với người ngoài ngành, điều đáng nhớ là đào là kinh doanh rủi ro cao, biên lợi nhuận bị bóp nghẹt định kỳ theo luật.
Phí giao dịch sau các lần halving
Mỗi lần halving làm tỷ trọng của phí trong tổng phần thưởng tăng lên một cách tự nhiên, kể cả khi lượng phí tuyệt đối không đổi. Đây là sự chuyển dịch mà thiết kế ban đầu đã tính đến.
Tỷ trọng phí dao động mạnh theo nhu cầu sử dụng không gian khối. Có những giai đoạn phí chiếm phần đáng kể trong phần thưởng, khi mạng lưới rất đông; có những giai đoạn phí gần như không đáng kể.
Sự dao động đó khiến thu nhập của thợ đào càng khó dự đoán sau mỗi lần halving. Ngành đào phải thích nghi với một nguồn thu vừa giảm theo lịch vừa biến động theo thị trường.
Một số người lo ngại rằng nếu phí không đủ lớn, thợ đào có thể có động lực đào lại khối gần nhất để giành phí của nó, thay vì đào khối mới. Đây là một kịch bản lý thuyết được nghiên cứu, chưa xảy ra trên thực tế ở quy mô đáng kể.
Những câu hỏi này cho thấy lịch phát hành cố định không phải không có cái giá: nó đẩy gánh nặng giữ an ninh dần sang người dùng qua phí.
Các mốc phần thưởng khối
Từ khối 0 Trợ cấp năm mươi bitcoin mỗi khối, năm 2009.
Khối 210.000 Halving đầu tiên năm 2012, xuống hai mươi lăm.
Khối 420.000 Halving thứ hai năm 2016, xuống mười hai phẩy năm.
Khối 630.000 Halving thứ ba năm 2020, xuống sáu phẩy hai mươi lăm.
Khối 840.000 Halving thứ tư năm 2024, xuống 3,125.
Khối 1.050.000 Halving tiếp theo theo lịch, khoảng năm 2028.
Công thức Năm mươi bitcoin dịch phải theo số lần halving, tính bằng satoshi.
Làm tròn Phép chia đôi làm tròn xuống, tổng cung hơi dưới hai mươi mốt triệu.
Kết thúc Trợ cấp về không vào khoảng năm 2140.
Phí giao dịch Luôn cộng thêm vào phần thưởng, là nguồn thu dài hạn.
Thời gian chờ Bitcoin từ coinbase phải chờ một trăm khối.
Kiểm tra Mỗi nút tự tính và từ chối khối nhận quá phần.
Halving không phải tín hiệu giá
Rất nhiều nội dung trên mạng gắn halving với dự đoán giá tăng, dựa trên một vài quan sát lịch sử. Số lần halving rất ít, chỉ bốn lần, và mỗi giai đoạn chịu tác động của vô số yếu tố khác.
Bốn điểm dữ liệu không đủ để rút ra quy luật đáng tin. Hơn nữa, khi nhiều người cùng tin vào một câu chuyện, hành vi của họ có thể làm câu chuyện đó không còn đúng.
Halving là một sự kiện kỹ thuật biết trước hoàn toàn. Mọi thông tin về nó đã công khai từ năm 2009.
Kênh này không dự đoán giá. Những ai dùng halving để thúc giục bạn mua trước một mốc thời gian đang dùng kỹ thuật tạo cảm giác khẩn cấp.
Câu hỏi thường gặp
Phần thưởng khối gồm những gì?
Gồm trợ cấp khối là bitcoin mới theo lịch, cộng tổng phí của các giao dịch trong khối.
Halving xảy ra khi nào?
Sau mỗi 210.000 khối, khoảng bốn năm. Các lần đã qua là năm 2012, 2016, 2020 và 2024.
Trợ cấp khối hiện tại là bao nhiêu?
3,125 bitcoin mỗi khối kể từ halving năm 2024.
Ai kích hoạt halving?
Không ai cả. Mỗi nút tự tính trợ cấp theo chiều cao khối, halving tự xảy ra khi đạt đúng mốc.
Halving có làm giá tăng không?
Không có cơ sở chắc chắn. Số lần quan sát quá ít và giá chịu tác động của nhiều yếu tố khác.
