Vì việc tìm khối mang tính may rủi, một thợ đào nhỏ có thể chờ rất lâu, thậm chí nhiều năm, mới tìm được một khối. Để có thu nhập đều đặn hơn, thợ đào gom sức mạnh tính toán vào các nhóm đào, cùng tìm khối và chia phần thưởng theo đóng góp. Cách làm này hợp lý về kinh tế, nhưng nó đặt quyền chọn giao dịch nào vào khối, và quyền báo hiệu nâng cấp, vào tay một số ít người điều hành nhóm. Đây là một trong những rủi ro tập trung hoá được bàn nhiều nhất trong Bitcoin.
Bài viết giải thích nhóm đào hoạt động thế nào, các cách chia phần thưởng, các rủi ro tập trung và những nỗ lực giảm rủi ro. Không có nội dung nào là gợi ý tham gia đào.
Vì sao thợ đào gom nhóm
Hãy hình dung một thợ đào nắm một phần rất nhỏ sức mạnh tính toán toàn mạng. Về trung bình, họ sẽ tìm được một khối sau một thời gian rất dài, nhưng thực tế có thể sớm hơn hoặc muộn hơn nhiều. Trong khi đó, tiền điện phải trả hằng tháng.
Gom vào nhóm, thợ đào nhận một phần nhỏ phần thưởng thường xuyên, tương ứng đóng góp, thay vì chờ một phần lớn không biết khi nào đến. Rủi ro được chia sẻ.
Đây là logic giống như bảo hiểm hay hợp tác xã: tổng kỳ vọng không đổi, nhưng biến động giảm mạnh.
Hệ quả là phần lớn sức mạnh tính toán của Bitcoin hiện nay đi qua các nhóm đào, và một vài nhóm lớn nhất chiếm tỷ trọng đáng kể.
Nhóm đào không sở hữu máy của thành viên. Thành viên có thể rời nhóm bất cứ lúc nào để chuyển sang nhóm khác.
Tuy vậy, trên thực tế, việc chuyển nhóm có độ ì nhất định, và nhiều thợ đào không theo dõi sát hành vi của nhóm mình.
Nhóm đào hoạt động thế nào
Người điều hành nhóm dựng khối mẫu: chọn giao dịch từ mempool, tạo giao dịch coinbase trả phần thưởng về địa chỉ của nhóm. Rồi gửi công việc cho các thành viên.
Thành viên băm với các nonce khác nhau, và gửi lại những kết quả gần đạt, gọi là phần chia, có dấu vân tay nhỏ hơn một mục tiêu dễ hơn nhiều so với mục tiêu thật. Số phần chia chứng minh mức đóng góp.
Khi một thành viên tìm được dấu vân tay đạt mục tiêu thật, khối được phát tán, phần thưởng về nhóm, nhóm chia lại cho thành viên theo phần chia.
Có nhiều cách chia: trả cố định cho mỗi phần chia bất kể nhóm có tìm được khối hay không, nhóm chịu rủi ro; hoặc chia theo những phần chia gần nhất khi tìm được khối, thành viên chịu một phần rủi ro.
Giao thức phổ biến để nhóm giao việc cho thợ đào có tên Stratum. Phiên bản mới của nó cho phép thợ đào tự dựng khối mẫu, một thay đổi quan trọng.
Mỗi cách chia có phí riêng, và nhóm thu phí để vận hành.
Rủi ro tập trung hoá
Trong mô hình truyền thống, người điều hành nhóm chọn giao dịch, không phải thợ đào. Nếu vài nhóm lớn nhất cùng quyết định loại một số giao dịch, chúng có thể bị trì hoãn đáng kể.
Nếu một nhóm hoặc vài nhóm phối hợp nắm hơn một nửa sức mạnh tính toán, về lý thuyết họ có thể thực hiện tấn công năm mươi mốt phần trăm. Đã có những thời điểm một nhóm tiến gần ngưỡng này, và cộng đồng phản ứng bằng việc thợ đào chuyển sang nhóm khác.
Nhóm đào là điểm dễ bị áp lực pháp lý: chính quyền có thể yêu cầu nhóm có trụ sở ở nước mình kiểm duyệt giao dịch.
Nhóm cũng báo hiệu cho các nâng cấp chia tách mềm qua trường phiên bản, nên có ảnh hưởng đến tiến trình nâng cấp.
Ngoài nhóm đào, sản xuất máy đào chuyên dụng cũng tập trung vào một số ít nhà sản xuất, một dạng tập trung khác.
Địa lý cũng là yếu tố: thợ đào dồn về nơi có điện rẻ, có thể bị ảnh hưởng chung bởi chính sách của một khu vực.
Những giới hạn của quyền lực nhóm đào
Dù quyền lực lớn, nhóm đào không thể thay đổi luật đồng thuận. Khối vi phạm luật sẽ bị nút đầy đủ từ chối, bất kể ai tạo.
Nhóm đào không thể lấy bitcoin của người khác, vì không có khoá bí mật của họ. Họ chỉ có thể trì hoãn hoặc sắp xếp lại giao dịch, và trong trường hợp tấn công, đảo ngược giao dịch gần đây của chính mình.
Thành viên nhóm có thể rời đi nếu nhóm hành xử xấu. Lịch sử đã cho thấy thợ đào phản ứng khi một nhóm trở nên quá lớn.
Hành vi xấu của nhóm có thể làm giảm niềm tin vào Bitcoin, làm hại chính lợi ích của thợ đào, vốn phụ thuộc vào giá trị phần thưởng.
Những giới hạn này không loại bỏ rủi ro, nhưng giải thích vì sao tập trung ở tầng đào không đồng nghĩa với kiểm soát toàn bộ Bitcoin.
Vai trò của nút đầy đủ như người giữ luật vì thế càng quan trọng.
Những điểm cần nhớ về nhóm đào
Mục đích Chia sẻ rủi ro may rủi khi tìm khối, thu nhập đều đặn hơn.
Phần chia Kết quả gần đạt dùng để đo đóng góp của thành viên.
Người điều hành Dựng khối mẫu, chọn giao dịch trong mô hình truyền thống.
Cách chia thưởng Trả cố định mỗi phần chia hoặc chia theo phần chia gần nhất.
Stratum Giao thức nhóm giao việc cho thợ đào.
Phiên bản mới Cho phép thợ đào tự chọn giao dịch, giảm quyền của người điều hành.
Rủi ro kiểm duyệt Vài nhóm lớn có thể trì hoãn giao dịch nhất định.
Rủi ro năm mươi mốt phần trăm Nhóm hoặc liên minh nắm đa số có thể viết lại lịch sử gần đây.
Áp lực pháp lý Nhóm có trụ sở dễ bị yêu cầu từ chính quyền.
Tập trung sản xuất máy Ít nhà sản xuất máy đào chuyên dụng.
Không đổi được luật Nút đầy đủ từ chối khối vi phạm.
Thợ đào có thể rời nhóm Cơ chế tự điều chỉnh khi nhóm quá lớn.
Đào độc lập và những người đào nhỏ
Bên cạnh nhóm đào, vẫn có những thợ đào độc lập, tự dựng khối, tự chịu rủi ro may rủi. Với họ, một khối tìm được là toàn bộ phần thưởng, nhưng có thể phải chờ rất lâu.
Thỉnh thoảng có tin một thợ đào rất nhỏ tìm được khối, như trúng xổ số. Những câu chuyện này có thật, nhưng là ngoại lệ thống kê, không phải mô hình kinh doanh.
Kẻ gian hay dùng chính những câu chuyện này để bán máy đào hay gói thuê với lời hứa cơ hội tìm khối. Kỳ vọng thực tế của một máy nhỏ là rất thấp so với chi phí điện.
Dù vậy, sự tồn tại của thợ đào độc lập có ý nghĩa với tính phi tập trung: mỗi người tự dựng khối là một nguồn chọn giao dịch độc lập.
Nỗ lực giảm tập trung
Một hướng là để thợ đào tự dựng khối mẫu thay vì người điều hành nhóm, tách quyền chọn giao dịch khỏi quyền chia thưởng. Phiên bản mới của giao thức nhóm đào hỗ trợ điều này.
Hướng khác là khuyến khích nhiều nhóm nhỏ, nhóm phi tập trung, hoặc đào độc lập cho người có quy mô đủ lớn.
Việc công khai tỷ trọng các nhóm qua dữ liệu khối giúp cộng đồng theo dõi và phản ứng.
Không có giải pháp hoàn hảo. Tập trung hoá trong đào là một vấn đề được theo dõi liên tục, và là lý do để mỗi người dùng hiểu rằng an ninh của Bitcoin không phải điều tự nhiên có.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm đào là gì?
Là nơi nhiều thợ đào gom sức mạnh tính toán cùng tìm khối và chia phần thưởng theo đóng góp.
Vì sao thợ đào tham gia nhóm?
Để có thu nhập đều đặn hơn thay vì chờ một khối lớn không biết khi nào đến.
Nhóm đào có thay đổi được luật Bitcoin không?
Không. Nút đầy đủ sẽ từ chối khối vi phạm luật bất kể ai tạo.
Rủi ro lớn nhất của nhóm đào là gì?
Quyền chọn giao dịch tập trung vào ít người, có thể dẫn đến kiểm duyệt hoặc tấn công nếu nắm đa số.
Có cách nào giảm tập trung không?
Có, như để thợ đào tự dựng khối mẫu, khuyến khích nhiều nhóm và theo dõi công khai tỷ trọng.
