Sao lưu ví Bitcoin đúng cách gồm bốn việc: ghi cụm từ khôi phục chính xác từng từ, cất ở dạng ngoại tuyến tại nơi chống được cháy, nước và người tò mò, ghi kèm thông tin cần thiết như loại ví và mật khẩu bổ sung nếu có, và quan trọng nhất là thử phục hồi trước khi tin vào bản sao lưu. Phục hồi đúng cách là dùng phần mềm chính thức trên thiết bị sạch, vào lúc bạn chủ động, không bao giờ qua trang web hay theo hướng dẫn của người lạ.
Bài viết đi qua các mối đe doạ mà bản sao lưu phải chống, cách nghĩ khi thiết kế, và những bẫy lừa phổ biến khi phục hồi. Đây là kiến thức bảo mật, không phải khuyến nghị nắm giữ tài sản.
Sao lưu để chống điều gì
Một bản sao lưu tốt phải chống được hai loại thất bại ngược chiều nhau. Thất bại thứ nhất là mất: bản sao lưu bị cháy, bị nước, bị vứt nhầm, hay bị quên chỗ cất. Thất bại thứ hai là lộ: người khác nhìn thấy, chụp lại, lấy đi.
Thêm bản sao giảm rủi ro mất nhưng tăng rủi ro lộ. Cất kỹ hơn giảm rủi ro lộ nhưng tăng rủi ro chính mình hay người thân không tìm thấy. Thiết kế sao lưu là cân bằng hai rủi ro này.
Ngoài ra còn rủi ro thời gian: giấy mục, mực phai, chữ viết tay khó đọc sau nhiều năm. Và rủi ro con người: quên mật khẩu bổ sung, quên loại ví đã dùng.
Hiếm có thiết kế nào chống được mọi thứ. Mục tiêu là chống được những rủi ro có khả năng xảy ra nhất với hoàn cảnh của bạn.
Một gia đình sống ở vùng hay ngập nên ưu tiên chống nước; một người sống chung nhà với nhiều người nên ưu tiên chống lộ.
Viết ra những rủi ro đó trước khi chọn cách cất là bước nhiều người bỏ qua.
Ghi gì và ghi thế nào
Ghi đủ mười hai hoặc hai mươi tư từ, đúng thứ tự, đánh số rõ ràng. Viết chữ in, dễ đọc, kiểm tra lại từng từ với danh sách từ chuẩn. Nhờ danh sách được thiết kế sao cho bốn chữ cái đầu là duy nhất, ghi đủ bốn chữ cái đầu cũng đủ xác định từ.
Ghi kèm thông tin phụ: loại ví hoặc phần mềm đã dùng, loại địa chỉ, có mật khẩu bổ sung hay không. Không ghi mật khẩu bổ sung cùng chỗ với cụm từ.
Với ví đa chữ ký, sao lưu thêm bộ mô tả ví, chứa cấu trúc và khoá công khai của mọi bên.
Không chụp ảnh, không gõ vào máy tính hay điện thoại, không gửi qua tin nhắn, không lưu đám mây. Mọi thiết bị có kết nối mạng đều là cửa ngõ.
Không chia cụm từ thành các phần tự chế cất ở nhiều nơi, kiểu nửa đầu chỗ này nửa sau chỗ kia. Cách này làm yếu bảo mật đáng kể, vì mỗi phần lộ ra đều thu hẹp không gian đoán.
Nếu muốn chia, dùng các chuẩn được thiết kế cho việc đó, hoặc đa chữ ký, thay vì tự chế.
Cất ở đâu và bao nhiêu bản
Giấy là vật liệu phổ biến nhất, rẻ và dễ, nhưng sợ cháy và nước. Tấm kim loại khắc hoặc dập chữ chịu được nhiệt và nước tốt hơn nhiều, phù hợp cho lưu trữ dài hạn.
Nhiều người làm hai bản ở hai địa điểm khác nhau, để một sự cố tại một nơi không làm mất cả hai. Mỗi bản thêm vào là một điểm có thể bị lộ, nên chọn địa điểm cẩn thận.
Két sắt gia đình, két tại ngân hàng, nhà người thân tin cậy là những lựa chọn hay được cân nhắc, mỗi lựa chọn có ưu nhược riêng về khả năng tiếp cận và mức độ riêng tư.
Đừng để bản sao lưu ở chỗ dễ đoán như kẹp trong sách, dưới đáy ngăn kéo bàn làm việc, cạnh thiết bị ví.
Hãy nghĩ về việc ai có thể vào chỗ cất: người giúp việc, thợ sửa chữa, khách đến chơi.
Và đừng kể với nhiều người rằng bạn có tài sản số, vì điều đó biến bạn thành mục tiêu.
Thử phục hồi trước khi tin
Bước quan trọng nhất mà nhiều người bỏ qua: thử phục hồi ví từ bản sao lưu khi ví còn ít hoặc chưa có tài sản. Cài ví trên một thiết bị khác, hoặc xoá và khôi phục lại, nhập cụm từ, kiểm tra ví hiện ra đúng địa chỉ.
Thử phục hồi phát hiện được những lỗi chết người: ghi sai một từ, ghi sai thứ tự, quên mật khẩu bổ sung, dùng loại ví không chuẩn.
Một số ví phần cứng có chức năng kiểm tra bản sao lưu mà không cần xoá thiết bị, nhập cụm từ trên thiết bị để so sánh.
Khi thử, làm trên thiết bị sạch, ngoại tuyến nếu có thể, và không bao giờ nhập cụm từ vào trang web để kiểm tra.
Lặp lại việc kiểm tra định kỳ, ví dụ mỗi năm một lần, để chắc bản sao lưu vẫn đọc được và bạn vẫn nhớ quy trình.
Một bản sao lưu chưa từng được thử chỉ là một giả định.
Phục hồi khi cần thật
Khi mất thiết bị hay thiết bị hỏng, phục hồi bằng phần mềm ví chính thức tải từ nguồn đáng tin, hoặc ví phần cứng mới mua từ nguồn chính thức.
Nếu nghi cụm từ đã bị lộ, đừng chỉ phục hồi; hãy tạo ví mới với cụm từ mới và chuyển toàn bộ tài sản sang càng sớm càng tốt.
Nếu phục hồi mà thấy số dư thiếu, kiểm tra loại địa chỉ, đường dẫn, mật khẩu bổ sung, giới hạn khoảng trống trước khi kết luận mất tài sản.
Tuyệt đối không nhờ người lạ trên mạng giúp phục hồi. Đây là lúc bạn dễ tổn thương nhất, và kẻ gian biết điều đó.
Với phục hồi phức tạp như đa chữ ký, hãy chuẩn bị sẵn hướng dẫn từng bước từ khi thiết lập, để không phải mò mẫm khi gặp sự cố.
Bình tĩnh và chậm lại là nguyên tắc vàng.
Những bẫy lừa khi phục hồi
Bẫy phổ biến nhất là trang web giả mạo phần mềm ví, xuất hiện trên quảng cáo tìm kiếm, yêu cầu nhập cụm từ để đồng bộ hay xác minh. Nhập là mất.
Bẫy thứ hai là người tự xưng hỗ trợ kỹ thuật, nhắn tin khi bạn hỏi về sự cố trên mạng xã hội, hướng dẫn bạn nhập cụm từ vào công cụ của họ.
Bẫy thứ ba là ứng dụng ví giả trên kho ứng dụng, tên và biểu tượng gần giống ví thật.
Bẫy thứ tư là dịch vụ khôi phục ví mất mật khẩu, đòi bạn cung cấp tệp ví và mọi thông tin bạn nhớ. Một số dịch vụ có thật, nhưng rất nhiều là lừa đảo.
Quy tắc không ngoại lệ: cụm từ khôi phục chỉ được nhập vào phần mềm ví hay thiết bị ví chính thức, vào lúc bạn chủ động phục hồi.
Không ai chính danh cần cụm từ của bạn để giúp bạn.
Danh sách kiểm tra sao lưu
Ghi đủ từ, đúng thứ tự Đánh số rõ ràng, chữ in dễ đọc.
Kiểm tra với danh sách từ chuẩn Bốn chữ cái đầu đủ xác định mỗi từ.
Ghi loại ví và loại địa chỉ Giúp phục hồi bằng phần mềm khác.
Mật khẩu bổ sung cất riêng Không cùng chỗ với cụm từ.
Bộ mô tả cho đa chữ ký Cần khoá công khai của mọi bên.
Không chụp ảnh, không lưu đám mây Mọi thiết bị có mạng là cửa ngõ.
Không tự chia cụm từ Dùng chuẩn hoặc đa chữ ký nếu muốn phân tán.
Vật liệu bền Kim loại cho lưu trữ dài hạn.
Hai địa điểm Một sự cố không mất cả hai.
Thử phục hồi Trước khi dùng với tài sản đáng kể.
Kiểm tra định kỳ Chắc bản sao lưu vẫn đọc được.
Người thân biết có tồn tại Và biết không được đưa cho ai.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chụp ảnh cụm từ khôi phục không?
Không. Ảnh có thể đồng bộ lên đám mây hoặc bị phần mềm độc hại đọc được.
Nên làm bao nhiêu bản sao lưu?
Thường hai bản ở hai địa điểm khác nhau là cân bằng giữa rủi ro mất và rủi ro lộ, tuỳ hoàn cảnh.
Có nên chia cụm từ thành hai nửa cất hai nơi không?
Không nên tự chế. Mỗi nửa lộ ra làm yếu bảo mật; dùng chuẩn chia hoặc đa chữ ký nếu cần.
Vì sao phải thử phục hồi?
Để phát hiện lỗi ghi sai từ, sai thứ tự, quên mật khẩu bổ sung trước khi quá muộn.
Phục hồi mà số dư thiếu thì làm gì?
Kiểm tra loại địa chỉ, đường dẫn, mật khẩu bổ sung và giới hạn khoảng trống; không nhờ người lạ.
