Người giữ Bitcoin là mục tiêu của rất nhiều kiểu lừa đảo, vì giao dịch không đảo ngược được và kẻ gian có thể ở bất kỳ đâu trên thế giới. Các kiểu phổ biến gồm: xin cụm từ khôi phục dưới đủ danh nghĩa, ví và ứng dụng giả, trang web giả mạo, trò nhân đôi bitcoin, mời đầu tư lãi cao, giả hỗ trợ kỹ thuật, tống tiền qua email, đầu độc địa chỉ, và cả đe doạ, tấn công vật lý với người được biết là có tài sản.
Bài viết mô tả từng kiểu, dấu hiệu nhận biết và nguyên tắc tự vệ. Mục đích là nâng cao cảnh giác, phù hợp với chính sách của các nền tảng về nội dung chống lừa đảo.
Xin cụm từ khôi phục
Đây là mục tiêu cuối cùng của phần lớn trò lừa: có cụm từ là có toàn bộ ví. Kẻ gian dựng nhiều kịch bản để bạn tự đưa ra.
Kịch bản phổ biến: giả nhân viên hỗ trợ của ví hay dịch vụ, liên hệ khi bạn hỏi về sự cố trên mạng xã hội, nói cần xác minh ví bằng cách nhập cụm từ vào một trang.
Kịch bản khác: thông báo ví cần đồng bộ, cập nhật bảo mật, nhận quà, kèm đường dẫn đến trang yêu cầu cụm từ.
Có cả kịch bản dùng giấy: thư giả mạo nhà sản xuất ví phần cứng gửi đến nhà, yêu cầu nhập cụm từ để thay thiết bị.
Nguyên tắc không ngoại lệ: không có lý do chính đáng nào để nhập cụm từ khôi phục vào bất cứ đâu ngoài ví chính thức khi chính bạn đang phục hồi.
Ai xin cụm từ, dưới danh nghĩa nào, là kẻ gian.
Ví, ứng dụng và trang web giả
Ứng dụng ví giả xuất hiện trên kho ứng dụng với tên và biểu tượng gần giống ví thật. Bạn tạo ví trên đó, cụm từ được gửi về kẻ gian, mọi bitcoin gửi vào đều bị lấy.
Trang web giả mạo ví hay dịch vụ được quảng cáo trên công cụ tìm kiếm, đứng trên cả trang thật. Tên miền khác một ký tự.
Phần mềm ví cho máy tính tải từ nguồn không chính thức có thể chứa mã độc.
Ví phần cứng mua từ người bán không chính thức có thể đã bị can thiệp, hoặc đi kèm tờ giấy in sẵn cụm từ, dấu hiệu lừa đảo rõ ràng.
Tự vệ: tải từ nguồn chính thức, kiểm tra nhà phát triển, lưu dấu trang trang chính thức, mua thiết bị từ nhà sản xuất hay đại lý được công bố.
Đừng bấm quảng cáo khi tìm phần mềm ví.
Nhân đôi bitcoin và đầu tư lãi cao
Trò nhân đôi: buổi phát trực tiếp hay bài đăng mang danh người nổi tiếng hay tổ chức lớn, hứa gửi lại gấp đôi số bitcoin bạn gửi đến. Không ai gửi lại gì.
Video giả bằng trí tuệ nhân tạo làm trò này ngày càng thuyết phục. Quy tắc đơn giản: không ai tặng mà bắt gửi trước.
Đầu tư lãi cao: nền tảng hứa lãi cố định trên bitcoin gửi vào, đều đặn, cao hơn hẳn mọi kênh khác. Nhiều nền tảng là mô hình lấy tiền người sau trả người trước, hoặc sàn ảo.
Dấu hiệu: lãi cố định cao, thưởng khi giới thiệu người mới, rút tiền ngày càng khó, phải nộp phí để rút.
Bitcoin không tự sinh lãi; ai trả lãi cho bạn đang dùng bitcoin của bạn vào việc gì đó, hoặc đang lừa bạn.
Ở Việt Nam, các mô hình huy động vốn trái phép đội lốt tài sản mã hoá có thể bị xử lý theo pháp luật.
Tống tiền, đe doạ và tấn công vật lý
Email tống tiền: kẻ gian nói đã chiếm máy tính của bạn, có video riêng tư, đòi chuyển bitcoin để không công bố. Thường kèm một mật khẩu cũ của bạn lấy từ vụ rò rỉ dữ liệu để tạo tin. Hầu hết là doạ suông.
Không chuyển gì, đổi mật khẩu bị lộ, và báo cáo nếu cần.
Nguy hiểm hơn là tấn công vật lý: người được biết là có nhiều bitcoin có thể bị đe doạ trực tiếp để chuyển tài sản. Cộng đồng gọi đây là tấn công cờ lê, vì không cần phá mật mã mà chỉ cần bạo lực.
Phòng ngừa: không khoe tài sản, không công khai số dư, không để lộ địa chỉ nhà gắn với tài sản số.
Đa chữ ký với khoá ở nhiều nơi, hoặc khoá thời gian, có thể làm cho việc ép chuyển ngay lập tức trở nên không khả thi.
Gặp đe doạ thật, hãy báo cơ quan công an.
Đầu độc địa chỉ và phần mềm độc hại
Đầu độc địa chỉ: kẻ gian gửi giao dịch rất nhỏ từ địa chỉ có ký tự đầu và cuối giống địa chỉ bạn hay giao dịch, chờ bạn sao chép nhầm từ lịch sử.
Phần mềm độc hại thay địa chỉ trong bộ nhớ tạm khi bạn sao chép.
Phần mềm độc hại đọc tệp ví, ảnh chụp màn hình, ghi chú tìm cụm từ.
Tự vệ: không sao chép địa chỉ từ lịch sử, kiểm tra ký tự đầu, giữa và cuối, xác nhận trên màn hình ví phần cứng, giữ thiết bị sạch.
Cập nhật hệ điều hành, không cài phần mềm bẻ khoá, hạn chế ứng dụng trên thiết bị dùng cho tài sản.
Mã kiểm tra trong địa chỉ không giúp được trước phần mềm thay địa chỉ.
Dấu hiệu chung của mọi trò lừa
Xin cụm từ khôi phục Không bao giờ chính đáng.
Bắt gửi trước để nhận lại nhiều hơn Luôn là lừa.
Hứa lãi cố định cao Bitcoin không tự sinh lãi.
Thúc giục Ưu đãi sắp hết, tài khoản sắp khoá.
Liên hệ chủ động Hỗ trợ chính danh không nhắn tin trước.
Đường dẫn qua tin nhắn Vào dịch vụ bằng dấu trang.
Ứng dụng ngoài kho chính thức Nguy cơ mã độc.
Thiết bị kèm cụm từ in sẵn Thiết bị đã bị can thiệp.
Danh nghĩa người nổi tiếng Video và ảnh có thể giả.
Phải trả phí để rút Lừa phí ứng trước.
Doạ công bố bí mật Thường là doạ suông dựa trên dữ liệu rò rỉ.
Hứa khôi phục bitcoin bị mất Đợt lừa thứ hai.
Nguyên tắc tự vệ
Chậm lại khi thấy gấp. Mọi trò lừa đều tạo cảm giác khẩn cấp.
Xác minh qua kênh khác với kênh nhận tin. Tin nhắn đến từ đâu, kiểm tra bằng đường khác.
Không khoe tài sản. Người không biết bạn có bitcoin không nhắm vào bạn.
Không có gì miễn phí trong thế giới này. Lời mời nhận quà luôn có cái giá ẩn.
Câu hỏi thường gặp
Ai xin cụm từ khôi phục của tôi thì sao?
Đó là kẻ gian, dưới bất kỳ danh nghĩa nào. Không có lý do chính đáng nào để đưa cụm từ cho ai.
Trò nhân đôi bitcoin là gì?
Là lừa hứa gửi lại gấp đôi số bitcoin bạn gửi, thường mượn danh người nổi tiếng. Không ai gửi lại gì.
Email đòi bitcoin vì có video riêng tư có thật không?
Hầu hết là doạ suông dựa trên mật khẩu bị rò rỉ. Đừng chuyển gì, hãy đổi mật khẩu.
Tấn công cờ lê là gì?
Là đe doạ hay bạo lực vật lý để ép người có bitcoin chuyển tài sản. Phòng ngừa bằng cách không khoe tài sản.
Đầu độc địa chỉ là gì?
Là kẻ gian gửi giao dịch nhỏ từ địa chỉ trông giống địa chỉ quen để bạn sao chép nhầm từ lịch sử.
